Ekoschematy 2026 – kiedy badanie gleby jest obowiązkowe?

Czym są ekoschematy?

Ekoschematy to nowy rodzaj płatności bezpośrednich wprowadzony w 2023 roku w ramach Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027. 
Polega on na realizacji praktyk korzystnych dla środowiska, klimatu i dobrostanu zwierząt w ramach których rolnik otrzymuje dodatkowe wsparcie. Zobowiązania te
mają charakter dobrowolny i zawierane są na okres jednego roku.

Główne ekoschematy

Aktualnie główne ekoschematy to:

• Obszary z roślinami miododajnymi;
• Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi;
• Integrowana produkcja roślin;
• Biologiczna uprawa roślin;
• Retencjonowanie wody na trwałych użytkach zielonych;
• Grunty wyłączone z produkcji;
• Dopłaty do materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowany;
• Dobrostan zwierząt

Przy czym na danej działce rolnej stosować można max 2 ekoschematy a maksymalny limit powierzchni to 300 ha/gospodarstwo (wyjątek - retencjonowanie wody
na trwałych użytkach zielonych).

Rolnictwo węglowe – dostępne działania

W ramach ,,Rolnictwa węglowego…’’ cieszącego się jak na razie największym zainteresowaniem rolników, wyróżniamy następujące działania:

• Ekstensywne użytkowanie TUZ z obsadą zwierząt;
• Międzyplony ozime lub wsiewki śródplonowe;
• Opracowanie i przestrzeganie planu nawożenia – wariant podstawowy;
• Opracowanie i przestrzeganie planu nawożenia – wariant z wapnowaniem;
• Zróżnicowana struktura upraw;
• Wymieszanie obornika w ciągu 12 godzin od zastosowania;
• Stosowanie nawozów naturalnych płynnych inną metodą niż rozbryzgowo;
• Uproszczone systemy uprawy;
• Wymieszanie słomy z glebą.

System punktowy w rolnictwie węglowym

Rolnictwo węglowe opiera się na systemie punktowym a warunkiem uzyskania płatności jest uzyskanie minimalnej ilości punktów obliczanej wg wzoru:
25% powierzchni użytków rolnych × najwyżej punktowana praktyka (5 punktów) czyli np. w gospodarstwie 10 ha należy zebrać co najmniej 12,5 punktów ( 2,5 x 5) za wszystkie praktyki stosowane na wszystkich działkach. Oznacza to, że np. chcąc zastosować na 10 ha tylko jedną praktykę wycenianą na 1 punkt (np. wymieszanie słomy z glebą) uzyskujemy 10 punktów co jest ilością niewystarczającą. Należy wtedy wybrać drugi dodatkowy ekoschemat.

Które działania wymagają badania gleby?

Niektóre działania wymagają badania gleby, które można wykonać w Stacji Chemiczno-Rolniczej.
Opracowanie i przestrzeganie planu nawożenia
Jednym z nich jest ,,Opracowanie i przestrzeganie planu nawożenia’’ - polega ono na opracowaniu (przez Doradcę lub samodzielnie) planu nawożenia dla gruntów ornych i trwałych użytków zielonych na piśmie, w programie InterNaw lub innym dedykowanym programie komputerowym na podstawie wyników analizy gleby nie starszych niż 4-letnie. Wymagana i wystarczająca jest tu analiza podstawowa czyli badanie na pH, fosfor, potas, magnez. Plan taki określa dawki podstawowych składników N,P,K, oraz dawki wapna przy czym dopuszcza się stosowanie dawek mniejszych. W wariancie tym nie ma obowiązku wykonywania analiz gleby na azot mineralny a do obliczeń dawki N liczonej metodą bilansową można wziąć dane tabelaryczne z tzw.,,Programu azotanowego’’.
Decydując się na ten ekoschemat (wyceniany na 1 punkt) należy prowadzić rejestr zabiegów agrotechnicznych dokumentujący zastosowane nawożenie (druk udostępniany przez ARiMR). Należy pamiętać, że plan nawożenia opracowuje się w terminie do 25 dni od dnia zakończenia kampanii przyjmowania wniosków dla upraw
jarych i do 30 września -w roku siewu- dla upraw ozimych.
Plan nawozowy z wapnowaniem
Odmianą tego działania jest wariant – ,,Plan nawozowy z wapnowaniem’’ (3 punkty). Dodatkowe wsparcie przeznaczone jest do działek rolnych o pH mniejszym lub równym 5,5 (pH w KCl) wymagających wapnowania i przysługuje raz na 4 lata do danej powierzchni. Warunkiem skorzystania z tego wariantu jest upływ co najmniej 4
lat od otrzymania dofinansowania do danej działki z ,,Ogólnopolskiego Programu Regeneracji Środowiskowej Gleb poprzez ich wapnowanie’’ jeśli ktoś w takowego
korzystał. Konieczne jest posiadanie imiennego dokumentu zakupu nawozu wapniowego. Niestety wariant z wapnowaniem (nowość 2026 r.!) nie będzie możliwy
na obszarach objętych normą GAEC 2.
Integrowana Produkcja Roślin
Innym ekoschematem wymagającym zbadania gleby jest Integrowana Produkcja Roślin.
Polega ona na prowadzeniu uprawy zgodnie z metodyką opracowaną i zatwierdzoną przez PIORIN.
Wymagania w ramach Integrowanej Produkcji Roślin
Określa ona szczegółowe wytyczne (dobór stanowiska, odmian, agrotechniki, ochrony roślin itp.) prowadzenia danej uprawy. Chcąc przystąpić do tego działania należy odbyć stosowne szkolenie, zgłosić uprawę do Jednostki Certyfikującej, następnie prowadzić pełną dokumentację uprawy (Notatnik IP) i na koniec po kontroli uzyskać certyfikat potwierdzający prowadzenie produkcji zgodnie z metodyką. Jednym z wymogów jest nawożenie zgodnie z opracowanym planem nawożenia na podstawie analizy gleby, przy czym wymagany zakres analityczny różni się w zależności od rośliny. I tak np. dla buraka cukrowego wystarczająca staje się analiza podstawowa (pH, P,K,Mg), dla rzepaku ozimego dodatkowo należy wykonać analizę gleby na azot i siarkę, (te ostatnie corocznie!) a jeszcze inne uprawy mogą wymagać dodatkowych badań np. zawartości próchnicy. Zawsze należy sprawdzić to w metodyce a w razie wątpliwości dopytać w Jednostce Certyfikującej.

Metoda analityczna Mehlich 3

Alternatywą dla upraw wymagających badania zawartości siarki w glebie staje się nowa metoda analityczna Mehlich 3 (stosowana w Okręgowych Stacjach Chemiczno-Rolniczych) gdzie w jednym z wariantów, z jednej próbki, oprócz pH i podstawowych makroskładników otrzymujemy także wapń (Ca) i siarkę (S). Cena 21,71 zł/próbkę.

Zachęcamy więc do badania gleb u nas i zpraszamy do kontaktu ze  specjalistami w terenie.

mgr inż. Krzysztof Koput, specjalista terenowy, OSChR z siedzibą w Poznaniu