Współczesna produkcja zbóż wymaga od rolnika nie tylko znajomości technologii uprawy, lecz także umiejętności ekonomicznego kalkulowania. Wysokie koszty nawozów oraz zmienna opłacalność produkcji sprawiają, że optymalizacja nawożenia staje się jednym z najważniejszych elementów zarządzania gospodarstwem. Szczególne znaczenie ma pierwsza wiosenna dawka azotu, która w dużej mierze determinuje potencjał plonowania zbóż ozimych.

Dlaczego pierwsza dawka azotu jest tak ważna

Azot jest składnikiem o największym wpływie na wzrost i rozwój zbóż. Jego ilość i termin zastosowania decydują o liczbie źdźbeł produkcyjnych, kondycji roślin oraz ostatecznym plonie. W praktyce rolniczej najczęściej stosuje się:

• jednorazowe dawki zazwyczaj do 60 kg N/ha przed ruszeniem wegetacji,
• większe dawki dzielone na 2–3 części, z których pierwsza stanowi 40–60% całości.

Właściwe ustalenie tej pierwszej części jest kluczowe – zarówno niedobór, jak i nadmiar azotu mogą prowadzić do strat plonu lub zwiększenia ryzyka chorób i wylegania.

Rola azotu glebowego i badań N min

Warunki pogodowe zimą oraz zróżnicowana mineralizacja materii organicznej powodują, że zawartość azotu mineralnego w glebie może się znacząco różnić między sezonami. Wielu rolników ocenia tę sytuację „na oko”, jednak takie podejście obarczone jest dużym ryzykiem błędu.
Znacznie pewniejszą metodą jest wykonanie analizy gleby na zawartość N min z dwóch poziomów profilu (0–30 cm i 30–60 cm). 
To właśnie na podstawie tej oceny można precyzyjnie skorygować planowaną dawkę nawozu. Zgodnie z "Zaleceniami nawozowymi dla roślin uprawy polowej i trwałych użytków zielonych" - IUNG Puławy 2015 ocenę wyników badań w okresie wczesnej wiosny przeprowadza się w przedziałach zawartości azotu mineralnego w kg/ha, w zależności od kategorii agronomicznej badanej gleby. Przedstawia je poniższa tabela:

Zawartość azotu mineralnego w kg/ha w zależności od kategorii agronomicznej gleby

W przypadku próbek na azot pobieranych jesienią pod kątem stosowania wiosennej dawki azotu, należy uwzględnić straty azotu podczas okresu jesieni i zimy. Uzyskane z badania jesiennego wyniki laboratoryjne należy skorygować o następujące współczynniki szacowania ilości azotu mineralnego wiosną:

Jak dokonać korekty dawki azotu

Zasada korekty jest prosta:

• zawartość wysoka lub bardzo wysoka → dawkę należy zmniejszyć o różnicę między wynikiem a górną granicą przedziału średniego,
• zawartość niska lub bardzo niska → dawkę należy zwiększyć o różnicę między dolną granicą przedziału średniego a wynikiem,
• zawartość średnia → brak potrzeby korekty.

Przykład: Jeśli gleba lekka zawiera 110 kg N/ha, a górna granica przedziału średniego wynosi 80 kg N/ha, dawkę należy zmniejszyć o 30 kg N/ha.
To podejście pozwala uniknąć zarówno przenawożenia, jak i niedożywienia roślin, a tym samym poprawia efektywność ekonomiczną i ogranicza straty azotu do środowiska.

Kalkulator korekty pierwszej wiosennej dawki azotu – praktyczne wsparcie dla rolnika

Aby ułatwić rolnikom wykonywanie opisanych wyżej obliczeń, Okręgowa Stacja Chemiczno Rolnicza z siedzibą w Poznaniu udostępnia na swojej stronie internetowej https://schr-poznan.com/kalkulator/ specjalny Kalkulator do korekty pierwszej wiosennej dawki azotu w uprawach zbóż ozimych.

To narzędzie pozwala:

• wprowadzić wyniki badań N min z dwóch poziomów profilu glebowego,
• uwzględnić kategorię agronomiczną gleby,
• określić planowaną dawkę azotu,
• automatycznie wyliczyć wartość korekty,
• uzyskać precyzyjną, obiektywną rekomendację.

Dzięki temu rolnik może szybko zweryfikować, czy jego pierwotny plan nawożenia jest adekwatny do aktualnych zasobów azotu w glebie.

Dlaczego warto korzystać z kalkulatora

• Oszczędność – każdy zbędny kilogram azotu to realny koszt.
• Precyzja – decyzja oparta na danych analitycznych, a nie na intuicji.
• Ochrona środowiska – ograniczenie strat azotu do wód i atmosfery.
• Lepsze plony – optymalne odżywienie roślin w kluczowym momencie.
• Prostota – kalkulator wykonuje za użytkownika wszystkie obliczenia.

Podsumowanie

Korekta pierwszej wiosennej dawki azotu to ważny element nowoczesnego, ekonomicznego i odpowiedzialnego nawożenia zbóż ozimych. Połączenie wiedzy agronomicznej, wyników badań N min oraz praktycznego narzędzia, jakim jest Kalkulator korekty dawki azotu OSChR z siedzibą w Poznaniu, pozwala podejmować decyzje pewniejsze, bardziej racjonalne i dostosowane do bieżących warunków pogodowo glebowych.

Należy pamiętać, że określanie pierwszej dawki azotu może być obarczone błędem ze względu na zmienne warunki pogodowe, stan i przezimowanie roślin. Dlatego w przed ostatecznym wysiewem  azotu należy wziąć pod uwagę aktualny stan plantacji, jej przezimowanie oraz warunki lokalne związane z uwilgotnieniem gleby. Obserwując stan plantacji mamy również możliwość uzupełnienia azotu w drugiej dawce lub w formie nawozów dolistnych.

mgr inż. Krzysztof Graf, dyrektor OSCHR z siedzibą w Poznaniu