Odczyn gleby, określany jako pH, jest jedną z podstawowych właściwości chemicznych gleby. Określa on jej kwasowość lub zasadowość i ma istotne znaczenie dla warunków wzrostu oraz rozwoju roślin uprawnych. Wartość pH stanowi ważne kryterium oceny przydatności gleby do produkcji rolniczej.

Co to jest pH gleby?

pH gleby jest wskaźnikiem określającym stopień jej kwasowości lub zasadowości. Skala pH mieści się w przedziale od 0 do 14, przy czym wartość 7 oznacza odczyn obojętny. Gleby o pH poniżej 7 uznaje się za kwaśne, natomiast gleby o pH powyżej 7 - za zasadowe. Większość gleb użytkowanych rolniczo charakteryzuje się odczynem lekko kwaśnym lub obojętnym, który jest korzystny dla wzrostu wielu roślin. Należy jednak uwzględnić, że poszczególne gatunki roślin mogą mieć odmienne wymagania dotyczące optymalnego pH.

Dlaczego pH jest ważne?

Odczyn gleby wpływa na dostępność składników pokarmowych dla roślin. W glebach kwaśnych wiele pierwiastków, takich jak fosfor, wapń czy magnez, staje się mniej przyswajalnych, a niektóre metale, np. glin czy mangan, mogą występować w stężeniach toksycznych dla roślin, szczególnie przy bardzo niskim pH. 
Z kolei gleby zasadowe ograniczają dostępność mikroelementów, takich jak żelazo, cynk czy miedź. Odczyn gleby wpływa również na aktywność mikroorganizmów, które uczestniczą w obiegu składników pokarmowych i rozkładzie materii organicznej.

pH-metr

Jak bada się pH gleby?

W OSChR z siedzibą w Poznaniu korzysta się z metody potencjometrycznej, która jest dokładna i wiarygodna. Metoda ta polega na pomiarze różnicy potencjałów elektrycznych między specjalną elektrodą szklaną, a elektrodą odniesienia, zanurzoną w zawiesinie glebowej. W naszym przypadku zawiesinę przygotowuje się w 1-molowym roztworze chlorku potasu (KCl) lub w wodzie destylowanej.
Pomiar wykonuje się za pomocą pH-metru, a odczyt wskazuje dokładną wartość pH gleby. Wyniki takich pomiarów pozwalają określić, czy gleba wymaga wapnowania, stosowania nawozów kwaśniejszych czy pozostawienia w obecnym stanie.

Zakresy odczynu gleb w zależności od pH

Regulacja odczynu gleby

Gdy gleba jest zbyt kwaśna, najczęściej stosuje się wapnowanie, czyli dodawanie substancji zawierających wapń, takich jak węglan wapnia. W przypadku gleb zasadowych można wprowadzać nawozy kwaśniejsze lub uprawiać rośliny tolerujące wyższe pH. Skuteczność regulacji odczynu zależy od właściwości gleby, w tym jej buforowości, dlatego warto monitorować pH i dostosowywać zabiegi do konkretnych warunków.

Odczyn gleby to nie tylko chemiczne pojęcie, ale praktyczne narzędzie pomagające zrozumieć potrzeby roślin i podejmować decyzje w zakresie nawożenia. Regularne badania gleby i odpowiednie działania korygujące pozwalają zwiększyć plony, poprawić jakość roślin i dbać o zdrowie gleby. Wiedza o pH gleby jest więc fundamentem każdej racjonalnej uprawy.

mgr inż. Wiktor Michnej-Zakrzewski, specjalista laboratoryjny OSCHR z siedzibą w Poznaniu