PÓŹNOJESIENNE WAPNOWNIE GLEB

Rośliny późno schodzące z pola takie jak kukurydza, buraki i słonecznik mają duże wymagania pokarmowe. Podczas wegetacji pobierają dużo wapnia, magnezu i potasu, a po zbiorach zostawiają glebę o obniżonym pH. Oznacza to, że gleba wymaga „odkwaszenia”, czyli właśnie wapnowania. Wapnowanie po takich uprawach to jak regeneracja gleby po intensywnym wysiłku.

Wapnowanie od września do listopada

Optymalnym momentem zastosowania nawozów wapniowych jest okres tuż po zbiorach – wrzesień do listopada. Po zbiorach gleba jest jeszcze ciepła i wilgotna, co pozwala wapnu węglanowemu spokojnie zadziałać przez całą zimę. Nie potrzebuje ono wysokiej temperatury, ale potrzebuje wilgoci — a jesień ją zapewnia.

Dzięki temu:

wapno stopniowo się rozpuszcza, nie ma ryzyka przypalenia roślin (pole odpoczywa), pH gleby wzrasta powoli i stabilnie. Po bardzo późnych zbiorach, np.  w listopadzie wapnowanie ma sens, jeśli spełnione są trzy podstawowe warunki:

• Gleba nie jest zamarznięta ani zalana

Idealnie, gdy można ją jeszcze lekko uprawić broną lub agregatem, gdyż wapno potrzebuje kontaktu z wilgocią, ale nie może leżeć na zamarzniętej powierzchni. Jeśli ziemia tylko lekko przymarzła w nocy, a w dzień rozmarza — zabieg nadal ma sens.

• Wapno ma drobną frakcję

Wapno węglanowe o rozdrobnieniu  < 0,2 mm działa nawet w niższych temperaturach. Rozpuszcza się stopniowo zimą, a efekt widać już wiosną. Gruboziarniste dolomity działają wolniej, dlatego lepiej je sypać wcześniej.

• Nie planujemy orki wiosną zbyt wcześnie

Jeśli gleba ma przez zimę trochę „odpocząć”, wapno zdąży zadziałać i wyrówna pH w warstwie ornej. Wiosną wystarczy tylko lekko wymieszać glebę.

Zabiegu wapnowania lepiej nie wykonywać późną jesienią w sytuacji kiedy warunki pogodowe nie sprzyjają, szczególnie gdy:

• gleba jest zamarznięta na głębokość kilku cm — wapno nie rozpuści się ani nie przereaguje z glebą,

jest zbyt mokro – jeśli mamy błoto, wapno spływa z wodą, zamiast się wchłonąć,
mamy silny wiatr – szczególnie przy kredzie pylistej, powoduje to duże straty materiału,
brak szansy na lekkie wymieszanie – wapno węglanowe najlepiej działa, gdy choć trochę dotrze do wierzchniej warstwy (5–10 cm).

Zalety późnojesiennego wapnowania

Zaletami późnojesiennego wapnowania jest fakt, że wykorzystujemy czas, gdy pole i tak odpoczywa,
wapno przez zimę się rozpuszcza i działa od wiosny, poprawia się struktura gleby i aktywność mikrobiologiczna jeszcze przed siewem,
nie przeszkadza w nawożeniu azotem wiosną (bo już się ustabilizuje).

Jesienią najlepsze jest stosowanie wapna węglanowego. Jest ono łagodne i bezpieczne.
Nie reaguje gwałtownie z wodą (jak wapno tlenkowe), dzięki czemu można je stosować nawet na resztki pożniwne, bez ryzyka zniszczenia próchnicy.

Ustalenie dawki 

Prawidłowe ustalenie dawki powinno odbyć się w 4 krokach:

Krok 1: W celu precyzyjnego określenia dawki konieczne jest  przeprowadzenie badania gleby. To absolutna podstawa. Najlepiej zrobić to badanie w akredytowanym laboratorium, np.  Okręgowej Stacji Chemiczno-Rolniczej (OSCHR).

Ponadto specjaliści OSCHR pomogą w przejściu przez krok 2.

Krok 2: Określenie kategorii agronomicznej gleby.

Ustala się ją na podstawie badania organoleptycznego przeprowadzonego przez pracownika OSChR lub można ją też określić za pomocą laboratoryjnego badania składu granulometrycznego, ale to z kolei wiąże się z dodatkowym kosztem badań, dlatego prostszym rozwiązaniem jest skorzystanie z pomocy fachowca OSChR.

Krok 3: Obliczenie dawki wapna

Pomocne w celu ustalenia wysokości dawki  są Zalecenia Instytutu Uprawy i Nawożenia Gleby (IUNG) w Puławach. Można się zwrócić z taką prośbą do pracownika Okręgowej Stacji Chemiczno-Rolniczej.

Dawkę wapna ustala się na podstawie dwóch podstawowych czynników:

pH gleby,
kategorii agronomicznej gleby (czy jest to bardzo lekka, lekka, średnia, czy ciężka),

oraz w przypadku użytków zielonych pomocna jest zawartość węgla w glebie.

Procedura wyliczenia dawek wymaga skorzystania z tabel przeliczeniowych opracowanych przez IUNG lub najprościej można dać zlecenie wyliczenia takiej dawki pracownikowi Okręgowej Stacji Chemiczno-Rolniczej.

Przykładowe dawki w przeliczeniu na CaO:

Należy zwrócić uwagę, iż mimo jednakowego odczynu pH (co przykładowo pokazano w tabeli) na glebach o różnych kategoriach agronomicznych będzie konieczna do zastosowania inna dawka wapna.

Krok 4: Przed zakupem właściwej ilości i wysiewem wapna należy uwzględnić zawartość czystego składnika CaO.

Producenci często podają zawartość wapna w CaCO₃. Stąd jeśli nie mamy informacji ile kupowane wapno zawiera CaO konieczne jest uzyskanie takich danych lub dokonanie przeliczenia według następującego wzoru:

tony CaO =  ilość ton CaCO3 x 0,56

Czyli przykładowo jeśli kupowane  wapno ma 50% CaCO₃, to w 1 tonie masy towarowej  zawiera ono 0,5 tony CaCO₃, co po przemnożeniu przez współczynnik 0,56 oznacza, iż z jedną toną masy towarowej tego wapna  faktycznie wnosimy na pole 0,28 t CaO (1t x 50% x 0,56 = 0,28 t CaO).

Podstawowe zasady wapnowania

Do podstawowych zasad prawidłowo przeprowadzonego zabiegu wapnowania należą:

• Równomierny rozsiew

Najczęstszy błąd to zbyt wąskie rozstawienie talerzy lub silny wiatr. Najlepiej sprawdzić równomierność pracy rozsiewacza co kilka hektarów.

• Lekkie wymieszanie z glebą

Najlepiej broną talerzową lub agregatem. Nie należy orać od razu — wapno powinno działać w warstwie 0–10 cm, czyli tam, gdzie korzenie pobierają składniki.

• Niełączenie wapnowania z nawożeniem fosforem

Między wapnowaniem a nawożeniem fosforowym powinno minąć co najmniej 3–4 tygodnie. W przeciwnym razie wapno „zwiąże” fosfor w formy trudno dostępne dla roślin.

• Zachowanie odstępu czasowego przed siewem

Od wapnowania do siewu powinno upłynąć minimum 2–3 tygodnie (dla kredy drobnej)
lub 6–8 tygodni (dla wapna dolomitowego lub grubszego).

• Odpowiednia wilgotność gleby

Wapno węglanowe wymaga wilgoci, by się rozpuściło. Stosowanie go na suchą, przesuszoną glebę znacznie pogarsza skuteczność.

Jakich błędów unikać przy wapnowaniu?

Podczas przeprowadzania zabiegu wapnowania zdarzają się błędy, których zdecydowanie należy unikać. Należą do nich:

• Stosowanie zbyt dużej jednorazowej dawki

Więcej nie znaczy lepiej! Zbyt duża dawka wapna może prowadzić do utraty materii organicznej zawartej w glebie, a ponadto za wysokie pH ogranicza przyswajalność mikroelementów (Fe, Mn, Zn, Cu) i może być przyczyną chlorozy.

• Wapnowanie na zmarzniętą lub zalaną glebę

Wtedy wapno się nie rozpuszcza i spływa — efekt działania jest zerowy.

• Mieszanie wapna z nawozami organicznymi

Stosowanie w bliskim odstępie czasu nawozów organicznych oraz wapna powoduje straty azotu związane z ulatnianiem amoniaku. Stąd należy utrzymać  przerwę minimum 4–6 tygodni między tymi zabiegami.

• Zbyt szybkie oranie po wapnowaniu

Jeśli natychmiast przykryjemy wapno, nie zdąży ono zadziałać w wierzchniej warstwie. Należy dać mu kilka dni kontaktu z powietrzem i wilgocią.

• Brak regularnych badań pH

Gleba zakwasza się stopniowo, więc badanie co 4 lata to absolutne minimum.
Bez tego działamy po omacku.

Celem uzyskania szczegółowych zaleceń można zwrócić się do rejonowego pracownika Okręgowej Stacji Chemiczno-Rolniczej. Szczegółowy wykaz specjalistów wraz z telefonami oraz adresami mailowymi znajduje się na stronie internetowej Stacji.

mgr inż. Krzysztof Graf, dyrektor OSCHR z siedzibą w Poznaniu